«Շարժվել միասին». Հայ և թուրք երիտասարդները Ցեղասպանությունից 100 տարի անց կանցնեն աքսորի ճանապարհով

«Շարժվել միասին». Հայ և թուրք երիտասարդները Ցեղասպանությունից 100 տարի անց կանցնեն աքսորի ճանապարհով

PanARMENIAN.Net - Հայոց ցեղասպանության սկիզբը համարվող 1915-ի ապրիլի 24-ին Ստամբուլում ձերբակալված և սպանդի ուղարկված հայ մտավորականների անցած ճանապարհը 100 տարի անց կրկնելու են հայ և թուրք երիտասարդները, բայց արդեն՝ այդ ճանապարհին մնացած հայկական հիշողությունները հավաքագրելու նպատակով:

Թուրքական Demokrathaber.com լրատվական կայքին հղումով Ermenihaber-ը գրում է, որ Acting Together խորագրով նախագծի շրջանակում նախատեսվող ճամփորդությունը կսկսվի օգոստոսի 31-ին՝ Ստամբուլի Հայդարփաշա երկաթուղային կայարանից, որտեղից հայ մտավորականները 100 տարի առաջ ուղարկվել էին «մահվան երթի», և կավարտվի սեպտեմբերի վերջին՝ Երևանում:

Ուղևորության հետագծի մեջ ներառված են նույն «աքսորի» կայարանները՝ Այաշ (Անկարա), Դերսիմ, Վարթո (Մուշ), Աղրը, այնուհետև՝ Վրաստանի սահմանով անցում կկատարվի Հայաստան: Այստեղ նախագծի մասնակիցները կայցելեն Գյումրի, Թալին, Էջմիածին քաղաքները:

Ըստ նախագծի կոոդինատոր Այշե Օքթեմի՝ ուղևորությանը կմասնակցեն Հայաստանից, Թուրքիայից և Գերմանիայից եկած հատուկ խմբեր, համալսարանների ուսանողներ և գրողներ՝ Հայաստանից և Թուրքիայից:

Հայաստանում նախագծի մասնակիցները կհանդիպեն ցեղասպանությունից փրկվածների սերունդների, ինչպես նաև այսօրվա փախսականների՝ Հայաստանում ապաստանած սիրիացիների հետ: Ուղևորության ընթացքում բոլոր բնակավայրերում կկազմակերպվեն գիտաժողովներ ու քննարկումներ պատերազմների, դրանց հետևանքների, մարդկանց կյանքի փրկության, գաղթերի և նմանատիպ թեմաների շուրջ: Կիրականացվեն նկարահանումներ ու ձայնագրություններ, բանահյուսության ու բանավոր պատմության և հայերին վերաբերող ամեն տեսակ հուշերի հավաքագրում: Այս ամենը ուղևորության ընթացքում կցուցադրվի հետզհետե հարստացող շարժական ցուցահանդեսի շրջանակում, իսկ ուղևորության ավարտից հետո վերջնական տեսքով այցելուներին կներկայացվի սկզբում Երևանում, այնուհետև նաև Ստամբուլում և այլ քաղաքներում: Ուղևորության ավարտին մասնակից գրողների օգնությամբ ձեռք բերված նյութերը կհրատարակվեն նաև գրքի տեսքով:

Նախագիծը իրականացվում է գերմանական DVV İnternational-ի, ստամբուլյան «Պատմական հիմնադրամի» և էթնոլոգիական հետազոտությունների «Հազարաշեն» հայկական կենտրոնի համատեղ ջանքերով, ինչպես նաև՝ Գերմանիայի արտգործնախարարության աջակցությամբ:

Հայոց ցեղասպանություն

Հայոց ցեղասպանությունը, որն իրագործվել է Օսմանյան կայսրությունում 1915-1923թթ., XX դարի առաջին ցեղասպանությունն էր, որի նախաձեռնողները երիտթուրքերն էին: Ցեղասպանության ժամանակ ոչնչացվեց վեց հայկական վիլայեթների բնակչությունը` մոտ 1,5 մլն հայ: Եվս կես միլիոնը սփռվեց աշխարհով մեկ` սկիզբ դնելով հայկական Սփյուռքին:

Դեռևս Ցեղասպանության իրագործման տարիներին` 1915-23թթ. տերությունները ընդունեցին հայերի կոտորածը դատապարտող բանաձևեր: ԱՄՆ-ն երեք անգամ (1916, 1919, 1920) նմանատիպ բանաձևեր է ընդունել, սակայն դա չկասեցրեց Օսմանյան կայսրության գործողությունները: 1915թ. Ֆրանսիան, Մեծ Բրիտանիան և Ռուսաստանը հանդես եկան համատեղ հռչակագրով` դատապարտելով հայերի բնաջնջումը:

Աշխարհի շատ երկրներ և ազդեցիկ միջազգային կազմակերպություններ ճանաչել և դատապարտել են Հայոց ցեղասպանությունը: Պաշտոնապես առաջինը Հայոց ցեղասպանությունն ընդունել և դատապարտել է Ուրուգվայը 1965թ-ին: Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչել են նաև Եվրոպայի Խորհուրդը, Եվրախորհրդարանը, ՄԱԿ-ի խտրականության կասեցման և փոքրամասնությունների պաշտպանության կանխարգելման ենթահանձնաժողովը, ՄԱԿ-ի ռազմական հանցագործությունների գծով հանձնաժողովը, Եկեղեցիների համաշխարհային խորհուրդը: Հայերի ոչնչացումը պաշտոնապես ցեղասպանություն են ճանաչել Ֆրանսիան, Ավստրիան, Իտալիան, Գերմանիան, Բելգիան, Լյուքսեմբուրգը, Շվեդիան, Նիդերլանդները, Շվեյցարիան, Ռուսաստանը, Լեհաստանը, Լիտվան, Հունաստանը, Սլովակիան, Կիպրոսի Հանրապետությունը, Լիբանանը, Ուրուգվայը, Արգենտինան, Վենեսուելան, Չիլին, Բոլիվիան, Կանադան, Վատիկանը, Բրազիլիան, Լյուքսեմբուրգը, Գերմանիան, Պարագվայը, Սիրիան և ԱՄՆ-ի 45 նահանգ:

Բելգիայում և Շվեդիայում Հայոց ցեղասպանության ժխտման համար քրեական պատասխանատվություն է սահմանված (45 հազար եվրո տուգանքից մինչև 1 տարվա ազատազրկում): 2006թ. հոկտեմբերի 12-ին Ֆրանսիայի խորհրդարանն օրինագիծ ընդունեց, որի համաձայն Հայոց ցեղասպանության ժխտումը կքրեականացվի, ինչպես Հոլոքոսթը:

Ժամանակակից Թուրքիան ժխտում է Հայոց ցեղասպանության պատմական փաստը և վարում է այդ փաստի ժխտման ներքին և արտաքին քաղաքականություն: Թուրքական պետության գործողությունները ներկայացվում են որպես «բռնագաղթ»` հայերի անվտանգությունն ապահովելու նպատակով: Հայոց ցեղասպանության ճանաչման անհրաժեշտության մասին խոսում են միայն առանձին թուրք մտավորականներ, որոնց թվում են պատմաբան Թաներ Աքչամն ու Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Օրհան Փամուկը:

 Ուշագրավ
Ընդգծվել է ուժի կիրառման անընդունելիությունը և կոչ է արվել ձեռնպահ մնալ ռազմատենչ հռետորաբանությունից
«Մեզ ասում էին, թե մեր խոսքերը չափազանց կտրուկ են, որ դա չի մոտեցնում խաղաղությունը»,–բողոքել է նա
Հաջիզադեն ասել է, թե հայտարարությունը «զարմանք է առաջացնում», և մեղադրանքներ հնչեցրել Հայաստանի հասցեին
---